MetaHealth: samen bouwen aan een gezond gewicht én een gezond gebit (deel 1)
Hoe zorg je ervoor dat kinderen in hun allereerste levensjaren zowel een gezond gewicht als een sterk, gaaf gebit ontwikkelen? Die vraag staat centraal in MetaHealth, een groot onderzoeksprogramma waarin publieke en private partners de krachten bundelen. Het programma richt zich specifiek op de eerste 1000 dagen van een kinderleven: de periode die begint bij de zwangerschap en doorloopt tot het tweede levensjaar.
In deze cruciale fase wordt onderzocht hoe het microbioom, de bacteriën die in en op ons lichaam leven, samen met leefstijl, cultuur en omgeving de mondgezondheid en de stofwisseling van jonge kinderen beïnvloedt. Daarnaast werkt het project aan nieuwe modellen, digitale hulpmiddelen en een e-healthtoepassing die helpen om zowel een gezond gewicht als een gezond gebit bij kinderen te bevorderen.
Waarom dit onderzoek er toe doet
Het uiteindelijke doel is helder: een gezonde start geven aan kinderen in hun eerste 1000 levensdagen, met bijzondere aandacht voor het verkleinen van gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen. Door hierin te investeren, levert MetaHealth een bijdrage aan de volksgezondheid in de volle breedte.
De onderzoekers kijken daarbij verder dan alleen individueel gedrag. Ook de leefomgeving van een gezin speelt een grote rol. Wanneer die omgeving zo wordt ingericht dat gezonde keuzes de norm worden, makkelijk, aantrekkelijk en vanzelfsprekend, wordt gezond gedrag voor ouders en kinderen een stuk toegankelijker.
In de komende reeks blogs nemen we je stap voor stap mee in de voortgang van dit project en laten we de mensen en organisaties zien die zich hier dagelijks voor inzetten. We trappen af met een gesprek over de visie van projectleider Egija Zaura.
De mond als vergeten onderdeel van het lichaam
Deze blogreeks begint bij een bijzondere gelegenheid: de 392e verjaardag van de Universiteit van Amsterdam, gevierd met een rede van Egija Zaura. Zij is projectleider van MetaHealth, hoogleraar en onderzoeker bij het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA), en een van de drijvende krachten achter dit onderzoeksprogramma.
Haar onderzoeksgebied: de microben die in onze mond leven, bacteriën, schimmels en andere micro-organismen, en de invloed die zij hebben op onze algehele gezondheid. Een rode draad in haar werk is de overtuiging dat mond en lichaam niet los van elkaar beschouwd mogen worden.
In haar rede pleit Zaura ervoor om de mond weer te zien als een volwaardig onderdeel van het hele lichaam. Op dit moment krijgt mondgezondheid in de zorg en in de samenleving simpelweg te weinig aandacht, terwijl het belang ervan nauwelijks kan worden overschat.
Meer dan eten alleen
De functies van onze mond reiken verder dan voeding. We gebruiken hem om te praten, te lachen en contact te maken met anderen. Een gezonde mond draagt bovendien bij aan zelfvertrouwen, en goed kunnen kauwen hangt zelfs samen met helder kunnen nadenken.
Ouders die op zoek zijn naar praktische ondersteuning op dit vlak kunnen bijvoorbeeld terecht bij regionale praktijken zoals Tandartsengelderland.nl of Tandartsenbrabant.nl, die net als wij veel waarde hechten aan preventieve mondzorg vanaf jonge leeftijd.
Microben: niet per definitie een probleem
In onze mond huist een divers ecosysteem van microben. Deze micro-organismen horen van nature bij ons lichaam en vormen een normaal onderdeel van het mondmilieu. Pas wanneer de balans in dit ecosysteem verstoord raakt, kunnen deze microben bijdragen aan aandoeningen in de mond.
Dat is wezenlijk anders dan een infectie met een ziekteverwekker zoals tuberculose (tbc) of het SARS-virus. Die horen namelijk helemaal niet van nature in de mond thuis, in tegenstelling tot het mondmicrobioom, dat er juist wél bij hoort, maar soms uit evenwicht raakt.
Raakt die balans verstoord, dan kunnen klachten ontstaan zoals cariës (gaatjes) en tandvleesontsteking. Deze aandoeningen staan niet op zichzelf: ze hangen samen met bredere gezondheidsproblemen, waaronder diabetes en hart- en vaatziekten.
Kwetsbare groepen lopen extra risico
Uit onderzoek blijkt dat vooral kinderen uit minder welvarende gezinnen en ouderen vaker kampen met mondproblemen. Dit heeft directe gevolgen voor hun algehele gezondheid én hun dagelijks functioneren. Juist deze ongelijkheid wil MetaHealth helpen verkleinen.
Ook praktijken als Kindertandartsgelderland.nl, Kindertandartsnoordholland.nl en Kindertandartsdrenthe.nl zien in de praktijk hoe belangrijk vroege signalering en laagdrempelige zorg zijn om deze verschillen te verkleinen.
Aan het eind van haar rede verwijst Zaura naar het onderzoeksproject metahealth.nl, waarin wordt onderzocht hoe de mondgezondheid van jonge kinderen samenhangt met hun leefstijl en omgeving. Het doel: betere zorg en effectievere preventie voor de jongste generatie.
De boodschap die uit haar rede naar voren komt is helder: een gezonde mond in een gezond lichaam is geen bijzaak, maar een essentiële voorwaarde voor algeheel welzijn, en verdient het om serieuzer genomen te worden dan nu gebeurt.
In haar eigen woorden: de rede van 11 januari 2024
Egija Zaura: "Ik hoop het bewustzijn te vergroten voor het belang van een gezonde mond in een gezond lichaam. Ik durf te beweren dat onze maatschappij, onze overheid, onze gezondheidszorg en ziektekostenverzekeringen, ons onderwijs en de instellingen die onderzoek financieren een blinde vlek hebben als het gaat om mondgezondheid."
Wanneer goedbedoeld voedingsadvies averechts werkt
Een treffend voorbeeld dat Zaura aanhaalt: Voedingsadviezen die goed zijn voor de stofwisseling kunnen bijvoorbeeld schadelijk zijn voor de mondgezondheid, zoals destijds het advies van het Voedingscentrum om gedroogd fruit als gezond tussendoortje te geven. Deze aanbeveling is inmiddels aangepast, meer hierover lees je in een eerdere blog over de Schijf van Vijf en je mondgezondheid.
Volgens Zaura is deze blinde vlek breder dan alleen diëtisten. Ook artsen zijn zich niet altijd bewust van de wisselwerking tussen medische aandoeningen of behandelingen en de mondgezondheid van hun patiënten, en andersom. In plaats van te worden erkend als integraal onderdeel van gezondheid en welzijn, wordt mondzorg nog te vaak gezien als een niche, waarvan de verantwoordelijkheid volledig bij een kleine groep gespecialiseerde zorgprofessionals, tandartsen en mondhygiënisten wordt neergelegd.
Herkenbaar voor veel ouders: ook huisartsen en kinderartsen verwijzen niet altijd tijdig door. Lokale initiatieven zoals Tandartsenfriesland.nl en Tandartsenflevoland.nl proberen deze kloof te dichten door mondzorg en algemene gezondheidszorg dichter bij elkaar te brengen.
Wat dit betekent voor ouders in Overijssel
Voor ouders die dagelijks bezig zijn met de ontwikkeling van hun kind, biedt het werk van Zaura en het MetaHealth-team een belangrijk inzicht: mondgezondheid is geen apart hokje, maar nauw verweven met de algehele gezondheid en het welzijn van een kind. Een gezond gebit draagt bij aan goed eten, goed praten én zelfvertrouwen.
Regionale aanbieders zoals Tandartsentwente.nl en Tandartsenprovincieoverijssel.nl sluiten hierop aan met laagdrempelige kindertandheelkunde, dichtbij huis. Ook praktijken in andere provincies, zoals Kindertandheelkundeutrecht.nl en Kindertandartszuidholland.nl, dragen bij aan hetzelfde doel: vroege, integrale aandacht voor de mond van elk kind.
Wil je de volledige rede van Egija Zaura in het Nederlands nalezen? Dat kan via nwo-metahealth.nl/dies/.
Samen bouwen we verder aan kennis, samenwerking en impact op het gebied van mond- en lichaamsgezondheid.
